|
غرب آسیا دهههاست که بهای سنگین رقابتهای ژئوپلیتیکی و حضور قدرتهای فرامنطقهای را پرداخته است. جنگ، ناامنی، بیثباتی، آوارگی میلیونها انسان و فرسایش زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی، بخشی از میراثی است که بسیاری از تحلیلگران آن را با تداوم تنشها و مداخلات خارجی در منطقه مرتبط میدانند.
از این منظر، یکی از مهمترین پرسشهای امروز منطقه این است که آیا امنیت را میتوان از بیرون وارد کرد یا امنیت، محصول همکاری و مسؤولیتپذیری کشورهای منطقه است؟
همواره رهبر شهید انقلاب و مسؤولان جمهوری اسلامی ایران بر این باور تکیه داشته و دارند که امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که کشورهای منطقه خود مسؤول تأمین امنیت خویش باشند فلذا وابستگی به بازیگران خارجی کاری عبث و بیهوده است. بر پایه این نگاه، تاکنون حضور نظامی قدرتهای فرامنطقهای نهتنها همه مشکلات را حل نکرده، بلکه در بسیاری از مقاطع، همزمان با افزایش رقابتها و پیچیدهتر شدن بحرانها همراه بوده است.
در این چارچوب، مخالفت با «سازش» صرفاً به معنای رد یک توافق یا مذاکره نیست؛ بلکه تأکید بر این گزاره است که صلح پایدار، از موضع اقتدار، احترام متقابل و حفظ منافع ملی به دست میآید، نه از مسیر چشمپوشی از اصول یا پذیرش فشار. در این نگاه، هر راهحلی که امنیت منطقه را به اراده بازیگران بیرونی گره بزند، نمیتواند راهکاری پایدار باشد.
امروز نیز با وجود دگرگونیهای گسترده در معادلات منطقه، یک واقعیت بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ ملتهای منطقه بیش از هر زمان دیگری خواهان ثبات، توسعه و آیندهای هستند که در آن هزینه اختلافات ژئوپلیتیکی را مردم عادی نپردازند. تحقق چنین آیندهای، مستلزم کاهش تنشها، تقویت گفتوگوهای منطقهای و پذیرش این اصل است که امنیت، کالایی وارداتی نیست. تجربه دهههای گذشته نشان میدهد که هیچ منطقهای با استمرار بحران، به توسعه نرسیده است. امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که کشورهای منطقه بتوانند با اتکا به ظرفیتهای خود، سازوکارهایی برای مدیریت اختلافات، جلوگیری از تشدید تنشها و حفظ ثبات ایجاد کنند. شاید مهمترین پیام امروز غرب آسیا همین باشد؛ آینده منطقه را بیش از هر کس، ملتهای همین منطقه رقم خواهند زد نه آن پازلی که استکبار طراح آن است و امروز در آن شکست خورده به نظر میرسد بنابراین اکنون هر الگویی که بر استمرار رقابتهای پرهزینه و وابستگی به مداخلات بیرونی تکیه کند، همچنان خطر بیثباتی را با خود به همراه خواهد داشت.
با چنین رویکردی «نه به سازش» تأکیدی بر حفظ استقلال در تصمیمگیری و تلاش برای امنیتی است که ریشه در اراده ملتهای منطقه دارد، نه در رقابت قدرتهای فرامنطقهای.
|
