صفحه 1 : ایران و جهان
صفحه 2 : خبر همدان
صفحه 3 : خبر همدان
صفحه 4 : شهرستان
صفحه 5 : فرهنگی
صفحه 6 : ورزش
صفحه 7 : ایران و جهان
صفحه 8 : فرهنگ شهروندی
۲۷
آبان
۱۴۰۵
شماره
۶۳۱۳
عناوین صفحه
هگمتانه، گروه فرهنگ شهروندی: قدرت یک کشور تنها در توان نظامی، تعداد تجهیزات و قدرت آتش آن خلاصه نمیشود. تجربه جنگها، تحریمها، زلزلهها، سیلها، همهگیریها و اختلالهای سایبری در دهههای اخیر نشان داده است کشوری قدرتمند است که بتواند در سختترین شرایط، خدمات حیاتی خود را حفظ کند، بحران را مدیریت کند و بهسرعت به شرایط عادی بازگردد. اگر در میانه بحران چراغ خانهها روشن بماند، نان به سفره برسد، بیمارستان کار کند، سوخت توزیع شود و ارتباطات قطع نشود، یعنی آن جامعه تابآور است. همینجاست که مفهوم پدافند غیرعامل معنا پیدا میکند. پدافند غیرعامل به زبان ساده، مجموعه اقدامهای غیرمسلحانهای است که پیش از وقوع بحران انجام میشود تا آسیبپذیری کاهش یابد، پایداری زیرساختها تضمین شود و هزینه و تلفات در زمان بحران به حداقل برسد. برخلاف پدافند عامل که به سلاح و عملیات نظامی متکی است، پدافند غیرعامل بر پیشبینی، پیشگیری، مقاومسازی، پراکندگی، استتار، تنوعبخشی و مدیریت هوشمندانه استوار است. شعار محوری آن نیز همین است: آمادگی پیش از بحران، پایداری در بحران، بازگشت سریع پس از بحران.
از دفاع نظامی تا دفاع همهجانبه
نگاه سنتی به امنیت، آن را به مرزها و پادگانها محدود میکرد؛ اما امروز میدان تهدید بسیار گستردهتر شده است. اختلال در شبکه برق، حمله سایبری به سامانههای بانکی، قطع مسیرهای تأمین کالا، آلودگی منابع آب یا انتشار شایعه در رسانهها میتواند بهاندازه یک حمله نظامی، زندگی روزمره را مختل کند. پدافند غیرعامل پاسخ به همین واقعیت است: دفاع باید همهجانبه باشد و انرژی، حملونقل، تأمین کالاهای اساسی، کشاورزی، سلامت، آب، ارتباطات و رسانه را هم دربر بگیرد. کشوری که فقط برای جنگ آماده باشد اما برای قطع برق، کمبود دارو یا بحران غذایی برنامه نداشته باشد، در عمل آسیبپذیر است.
زیرساختهای حیاتی؛ شریانهای زندگی
زیرساختهای حیاتی مانند رگهای بدن یک کشورند. نیروگاهها و شبکههای برق و گاز، سدها و تصفیهخانهها، جادهها و راهآهنها، بنادر و انبارها، بیمارستانها و مراکز درمانی، سامانههای مخابراتی و رسانهای، هرکدام حلقهای از زنجیره زندگیاند و توقف یکی از آنها میتواند زنجیره را از کار بیندازد. راهبرد پدافند غیرعامل در این حوزه، شناسایی نقاط حساس، مقاومسازی آنها، پراکندهسازی مراکز مهم، ایجاد سامانههای پشتیبان و تمرین سناریوهای اضطراری است. بهعنوان نمونه، اگر یک بیمارستان تنها به یک خط برق وابسته باشد، با یک اختلال از کار میافتد؛ اما اگر ژنراتور اضطراری، ذخیره سوخت و برنامه تخلیه و پذیرش اضطراری داشته باشد، خدماتش تداوم مییابد.
خوداتکایی و تأمین اقلام اساسی
یکی از مهمترین پایههای تابآوری، خوداتکایی در تأمین اقلام اساسی است. غذا، دارو، نهادههای کشاورزی و کالاهای ضروری نباید به یک مسیر واحد یا یک منبع خارجی وابسته باشند. تنوع در تولید داخلی، حمایت از کشاورزی، ذخیرهسازی راهبردی گندم، روغن، دارو و سوخت، تقویت زنجیره تأمین داخلی و ایجاد شبکههای توزیع محلی، همه بخشی از همین راهبردند. جامعهای که انبارهایش پر، تولیدش فعال و شبکه توزیعش منعطف باشد، در برابر شوک تحریم، جنگ یا بلای طبیعی فرصت بیشتری برای مدیریت و تصمیمگیری دارد و دچار وحشت و کمبود ناگهانی نمیشود.
تنوعبخشی به منابع انرژی
انرژی، قلب تابآوری است و بدون آن هیچ خدمتی تداوم نمییابد. اتکای صرف به یک نیروگاه، یک خط انتقال یا یک نوع سوخت، آسیبپذیری را بالا میبرد. تنوعبخشی به منابع انرژی از برق و گاز تا انرژیهای تجدیدپذیر و ذخیرهسازها پراکندگی جغرافیایی تأسیسات، حفاظت فیزیکی و سایبری از شبکه، و پیشبینی ظرفیت جایگزین، اصول بنیادین پدافند غیرعامل در این بخشاند. وقتی برای یک شهر علاوه بر شبکه سراسری، منابع محلی و اضطراری پیشبینی شده باشد، خاموشی سراسری به فروپاشی خدمات منجر نمیشود.
حملونقل و توزیع پایدار سوخت
حملونقل و توزیع پایدار سوخت، حلقه اتصال همه خدمات است. اگر جادهای بسته شود، پلای آسیب ببیند یا پمپبنزینی از مدار خارج شود، اثر آن بهسرعت در بازار، بیمارستان و خدمات شهری دیده میشود. ازاینرو پیشبینی مسیرهای جایگزین، پلهای اضطراری، انبارهای پراکنده سوخت، ناوگان پشتیبان و برنامه توزیع عادلانه در شرایط بحران اهمیت حیاتی دارد. شهری که برای تخلیه، امدادرسانی و رساندن کالا نقشه جایگزین دارد، در بحران غافلگیر نمیشود. در پایان باید تأکید کرد که پدافند غیرعامل فقط وظیفه دولت و نهادها نیست. تداوم و بازیابی فوری خدمات حیاتی به همکاری مردم هم نیاز دارد: مصرف بهینه آب و انرژی، رعایت دستورالعملهای ایمنی، اعتماد به رسانههای معتبر و پرهیز از شایعه، و مشارکت در آموزش و تمرینهای محلی. تابآوری امروز، ضامن تداوم خدمات فرداست؛ سرمایهگذاریای کمهزینه و هوشمندانه که امنیت روزمره زندگی را تضمین میکند.