صفحه 5      شماره  3993      پنجشنبه 24 خرداد 1397


انتقال فرهنگ روزه‌داري
 به فرزندان
هگمتانه، گروه سبک زندگي: فرزندان، استعداد آن را دارند که تحت تربيت ديني قرار گيرند و مطالب ديني را در حد فهم خويش درک کنند. درست است که پسر بعد از 15 سال و دختر بعد از 9 سال قمري به تکليف مي‌رسد، اما آموزش و تمرين تکاليف ديني را نمي‌توان تا سن بلوغ به تأخير انداخت. انسان بايد از کودکي نسبت به ظرفيت پذيرش و زمينه مذهبي فراهم شده از سوي والدين (به نحو با نشاط و سرزنده) با عبادات و تکاليف ديني آشنا شود تا در سن بلوغ به انجام آن رغبت داشته باشد. در غير اين صورت، انجام اعمالي چون خواندن نماز و روزه گرفتن در سن تکليف براي آنان دشوار خواهد بود.
در سن 6-3 سالگي که هنوز کودک روزه گرفتن را آغاز نکرده است، اگر به نخستين سوالات او پاسخ داده و درباره روزه معلومات خوبي به وي بدهيم؛ با رفتارهاي زيبايي که در حالت روزه داري به آن آراسته‌ايم نمونه خوبي براي کودک مي‌شويم. آن گاه فرزندمان وقتي روزه گرفتن را شروع کرد به آساني مي‌تواند از جنبه‌هاي اخلاقي و ويژگي‌هاي تربيتي روزه استفاده نمايد. روزه احساس، عواطف مثبت و دلسوزانه کودک را نسبت به ديگران رشد مي‌دهد.
روزه کله گنجشکي مخصوص کودکان تا قبل از سن تکليف است و تنها براي آماده سازي آن‌ها و آشنايي با آداب روزه داري مي‌باشد؛ بدين گونه که کودک پس از نماز صبح تا بعد از نماز ظهر نبايد چيزي بخورد و در زمان اذان دوباره چيزي خورده و تا بعد از اذان مغرب با بزرگ‌ترها افطار کند.
بنابراين، سعي کنيد فرزندتان را قبل از سن تکليف براي روزه‌داري از نوع کله گنجشکي تشويق کنيد و به وي گوشزد نماييد که در موقع روزه‌داري حرف بد نزند و کارهاي نادرست انجام ندهد.
سن آموزش روزه داري
بايد بکوشيم رغبت فرزندان نسبت به انجام تکاليف عبادي را به انگيزه و خواست دروني آن‌ها تبديل کنيم؛ چرا که اگر اين علاقه از درون و به اراده آنان نباشد، تربيت ديني مؤثر نخواهد بود. والدين بايد با بهره‌گيري از بُعد عاطفي و هيجاني کودک، تصويري زيبا از خدا و تکاليف ديني براي او ترسيم کنند. پدر و مادرها بايد با تشويق، تأثيرگذار مذهبي براي فرزندشان باشند و انگيزه گرايش عمل به تکاليف عبادي و ارتباط با خدا را در کودک دروني کنند.
بيشتر کساني که در سنين بالاتر وظايف عبادي را به خوبي انجام نمي‌دهند، بي‌اعتقاد به مباني ديني نيستند. بلکه کوتاهي آن‌ها به دليل نبود زمينه مناسب و آمادگي ديني لازم در سنين کودکي است.
علامه مجلسي (رضوان‌ا... عليه) از قول ديگران مي‌فرمايد: «عبادت کودکان و نوجوانان قبل از سن تکليف براي اصلاح و تربيت آن‌هاست و همچنين يک نوع تمرين و آمادگي قبل از سن تکليف است تا وقتي که بزرگ شدند و به سن تکليف رسيدند عمل به دستورات دين برايشان آسان باشد، همان طور که قبل از بزرگ شدن آن‌ها ادب مي‌شوند.» (بحارالانوار: ج 85 , ص 133)
در سيره معصومان (ع) نيز آموزش روزه داري فرزندان قبل از آنکه به سن تکليف برسند آغاز مي‌شد: «ما فرزندانمان را در هفت سالگي امر مي‌کنيم تا به اندازه توانايي‌شان، نصف روز يا بيشتر يا کمتر روزه بگيرند، هنگامي که تشنگي و گرسنگي بر آنان غالب آمد، دستور مي‌دهيم که افطار کنند. اين عمل، براي آن است که به روزه گرفتن عادت نمايند، پس، شما کودکان (پسران) خود را در 9 سالگي به اندازه توانايي‌شان به روزه گرفتن امر کنيد و چون تشنگي و گرسنگي بر آنان غالب شد، افطار کنند.» (الکافي ج‏4، ص 125)
* آموزش روزه‌داري به فرزندان
البته در آموزش روزه نبايد انتظار داشت کودک با دو يا چند روز روزه داري به اين عمل عادت کند؛ بلکه عادت فرايندي طولاني است. در آموزش روزه بايد توانايي جسماني کودک را در نظر گرفت و متناسب با آن از او انتظار روزه‌داري داشت. با گذشت زمان، به تدريج که توانايي فرزندتان بيشتر مي‌شود مدت بيشتري را هم روزه بگيرد و اين فرايند ادامه يابد تا جايي که پس از چند سال به راحتي بتواند تمام روز را روزه بگيرد.
لذا توانايي روزه‌داري تنها به رشد جسماني نيست؛ بلکه علاوه بر آن وابسته به عادت نيز هست. وقتي کودک در فضاي مذهبي شادي قرار گيرد، ناخودآگاه هيجانات مثبت همچون نشاط و شادابي در وي تقويت مي‌شود و مي‌توان به تدريج او را با فلسفه روزه گرفتن و نماز خواندن آشنا ساخت. اگر يکي دو سال به همين سبک به کودک آموزش دهيد، ذهن او مانند آهن‏ربا شده و عطش مذهبي‌اش تحريک مي‌ گردد. خانواده‌ها نبايد تکاليف ديني را يکباره و طوطي‏وار به بچه القا کنند؛ چون تکاليف سخت و مشقت آور به شدت از روحيه دينداري و دين باوري کودک مي‌کاهد.
در نهايت، با چنين آموزش‌هايي مي‌توانيم کودک را با مفهوم صبر و گرسنگي محرومان آشنا سازيم و بگوييم که با روزه گرفتن بر ثواب اعمال ما افزوده مي‌شود و گناهانمان پاک مي‌ گردد. پس از همين امروز براي تشويق فرزندتان با شروع تمرين عملي روزه گرفتن، شور و شوق خويش را با آغاز ماه مبارک و اوقات افطار ابراز نماييد. گاهي کودک را در وقت سحر بيدار کنيد. در کنار کتاب‏هاي غيرمذهبي، برايش کتب داستان ديني بخريد و براي تقويت گرايشات مذهبي، او را همراه خود به مجالس مذهبي، ختم قرآن و مراسم افطاري که از سوي اقوام برگزار مي‌شود، ببريد.
و بدانيد، روزه گرفتن فرزندان که در عرف دينداران «روزه کله گنجشکي» شهرت دارد همسو و همنواي با سيره معصومين (ع) در آموزش روزه‌داري است.