هگمتانه، گروه فرهنگ شهروندی: نقش مأموران و پاکبانان شهرداری در حفظ نظافت و سلامت شهر، نقشی حیاتی و غیرقابل انکار است. این کارکنان خدوم، با تلاش شبانه روزی و به ویژه فعالیت در ساعات بامداد، ستون فقرات بهداشت عمومی و زیبایی شهری را تشکیل می‌دهند. درک صحیح از زحمات این قشر و مشارکت آگاهانه شهروندان، دو بال اصلی پرواز به سوی شهری پاکیزه و سالم هستند.

سحرخیزان گمنام
شاید کمتر کسی از ما، هنگامی که در ساعات اولیه بامداد و در مسیر کار یا مدرسه از خیابانهای تمیز عبور می‌کنیم، به این فکر کند که چه کسی این نظافت را ممکن ساخته است. حقیقت این است که بسیاری از پاکبانان و مأموران خدمات شهری، پیش از آنکه شهر از خواب بیدار شود، کار خود را آغاز می‌کنند.
اما چرا این ساعت آغازین تا این حد اهمیت دارد؟ پاسخ در تأثیر مستقیم آن بر سلامت و زندگی شهری نهفته است. فعالیت پاکبانان در دل شب و سحرگاهان، دست کم دو اثر حیاتی دارد: نخست، کاهش مواجهه شهروندان با آلودگی و زباله؛ مأموران با جمع آوری زباله‌های شبانه و نظافت معابر پیش از آغاز تردد عمومی، از گسترش آلودگی‌ها، بوی نامطبوع و جذب حشرات و جوندگان موذی که ناقل بیماریهای خطرناکی همچون تب مالت و لپتوسپیروز هستند، جلوگیری می‌کنند. دوم، ایمنی و کارایی بیشتر؛ تردد در خیابان‌های خلوت شبانه، امکان انجام عملیات نظافتی را بدون ایجاد اختلال در ترافیک و خطر برای عابران فراهم می‌آورد.
این تلاش خاموش اما مداوم، نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌ها ایفا می‌کند. زباله‌های رها شده و محیط ناپاک، بستر مناسبی برای رشد باکتریها و قارچها هستند و می‌توانند منجر به بیماریهای تنفسی، گوارشی و عفونی شوند. پاکبانان با از بین بردن این مخاطرات، سدی محکم در برابر تهدیدات سلامت عمومی ایجاد می‌کنند. به عنوان مثال، در دوران همه گیری کرونا، این قشر با وجود خطرات فراوان، در خط مقدم مبارزه با بیماری با گندزدایی معابر و جمع‌آوری بهداشتی پسماندهای آلوده، نقشی کلیدی ایفا کردند.

تأثیر بر سلامت و کیفیت زندگی شهروندان
تأثیر فعالیت این کارکنان تنها به پاکیزگی ظاهری شهر محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد گستردهای از سلامت روان و کیفیت زندگی شهری را در بر می‌گیرد. زندگی در یک محیط تمیز و مرتب، حس آرامش و تعلق خاطر را افزایش داده و استرس‌های روزمره را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، تجمع زباله و آلودگی منظر شهری، علاوه بر ایجاد مناظر زشت، می‌تواند حس ناامیدی و بی‌انگیزگی را در میان شهروندان تقویت کند. در واقع، نیروهای خدمات شهری با زدودن این آلودگی ها، به طرز محسوسی به ارتقا سرمایه اجتماعی و سلامت روانی شهر کمک می کنند. باید گفت ارتقا سلامت شهر و افزایش رفاه شهروندان از اهداف اصلی واحد خدمات شهری است که با پاک‌سازی معابر و حذف آلاینده‌ها محقق می‌شود.

وظایف شهروندان در قبال شهری پاک
با وجود زحمات شبانه روزی پاکبانان، تحقق کامل یک شهر پاک، بدون مشارکت و همکاری شهروندان ممکن نیست. وظایف شهروندان در این زمینه، مکمل تلاشهای مدیریت شهری است. این وظایف را می توان در چند محور اصلی خلاصه کرد:
 رعایت اصول اولیه نظافت: ساده‌ترین و مهمترین وظیفه هر شهروند، پرهیز از ریختن زباله در معابر، پارکها و فضاهای عمومی است. نیروهای خدمات شهری بارها از شهروندان خواسته‌اند تا زباله‌های خود را در سطل‌های مخصوص قرار دهند و از رها کردن آنها در سطح شهر خودداری کنند.
تفکیک زباله از مبدأ: تفکیک پسماندهای خشک و تر، گام مهمی در مدیریت پسماند است که علاوه بر کاهش حجم زباله‌های دفنی، به بازیافت مواد کمک کرده و زحمت پاکبانان را نیز کاهش می دهد.
رعایت زمانبندی جمع‌آوری زباله: هر شهروند باید زباله‌های خانگی خود را در زمان مشخص شده توسط شهرداری (از ساعت 8 تا 10 شب) بیرون منزل قرار دهد تا فرآیند جمع آوری به طور منظم و بدون ایجاد آلودگی انجام شود.
 پرهیز از تخلیه نخاله و زباله‌های حجیم در اماکن غیرمجاز: این اقدام غیرقانونی، نه تنها چهره شهر را مخدوش می کند، بلکه هزینه‌های هنگفتی را برای مدیریت شهری به همراه دارد و می تواند منجر به انسداد آبراه‌ها و بروز سیلاب شود.
مشارکت در حفظ تأسیسات شهری: شهروندان باید از آسیب زدن به تجهیزات شهری مانند نیمکت‌ها، سطل‌های زباله و المان‌های شهری خودداری کنند و در صورت مشاهده تخلف، مراتب را به شهرداری اطلاع دهند.
در نهایت، باید به خاطر داشت که نظافت شهر، یک مسؤولیت جمعی است. شهرداری با به کارگیری هزاران نیروی خدوم و اختصاص بودجه‌های کلان، زیرساخت‌ها را فراهم می کند، اما تداوم و موفقیت این امر، در گرو همکاری و احساس مسؤولیت تک تک شهروندان است. قدردانی از زحمات این قشر زحمتکش و مشارکت در حفظ دستاوردهای آنها، ساده ترین و ارزشمندترین کاری است که هر شهروند می تواند انجام دهد تا شهری سالم تر و زیباتر برای خود و نسل‌های آینده بسازد.

منابع:
· خبرگزاری ایلنا
· روزنامه همشهری و پایگاه خبری همشهری آنلاین
· شهرداری کلیبر
· پایگاه اطلاع‌رسانی شهرداری بنک