هگمتانه، گروه شهروند هگمتانه: فرهنگ استفاده از فضای سبز شهری در تابستان، زمانی که بوستان‌ها به دلیل افزایش گرما و تعطیلات، به کانون اصلی فرار از تنش‌های روزمره تبدیل می شوند، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این فضاها نه تنها به عنوان ریه‌های تنفسی شهر عمل می‌کنند، بلکه بستری برای تعاملات اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان فراهم می آورند. با این حال، شلوغی بیش از حد این مکانها در فصل گرما، ضرورت رعایت اصول اخلاق شهروندی و مسؤولیت پذیری اجتماعی را دوچندان می‌کند.
حقوق متقابل شهروندان و فضای سبز
حضور در بوستان‌ها در تابستان، مستلزم درک این نکته است که فضای سبز یک امانت عمومی است و همه شهروندان در حفظ آن سهیم هستند. متأسفانه، گاهی شاهد رفتارهایی هستیم که با هدف اصلی این فضاها یعنی آرامش و نشاط، در تضاد است. این رفتارها شامل روشن کردن آتش در میان درختان، نوشتن مطالب بر روی تنه درختان، شکستن شاخه‌ها برای آفتابگیر و رها کردن زباله در محوطه پارک است. این اقدامات نه تنها به زیبایی و سلامت بوستان آسیب می‌زند، بلکه هزینه‌های سنگین نگهداری را به مدیریت شهری تحمیل می‌کند. بر اساس پژوهش‌های انجام شده در حوزه مشارکت مردمی، آگاهی رسانی و احساس تعلق به مکان، از عوامل اصلی کاهش این تخلفات محسوب می‌شود.
آداب معاشرت و همزیستی مسالمت‌آمیز
تابستان، بوستان‌ها را به محل تجمع خانواده‌ها، جوانان و کودکان تبدیل می‌کند. این تراکم جمعیتی، نیازمند رعایت آداب معاشرتی خاصی است. به عنوان مثال، استفاده از وسایل صوتی با صدای بلند که آرامش دیگر گروه‌ها را بر هم می‌زند، یا اشغال فضاهای عمومی برای مدت طولانی بدون توجه به نیاز دیگران، از مصادیق بارز بی توجهی به حقوق شهروندی است. پر کردن سطل‌های زباله توسط گروه‌های بزرگ و یا استفاده نادرست از سرویس‌های بهداشتی، نشانه فقدان «فرهنگ انتقادپذیری» و «مسؤولیت‌پذیری اجتماعی» است که می تواند از طریق کارگاه‌های آموزشی در سراهای محلات تقویت شود.
نقش مدیریت شهری و آموزش شهروندی
شهرداری‌ها و نهادهای فرهنگی در این ایام مسؤولیت سنگینی دارند. اجرای برنامه‌های آموزش شهروندی در بوستان‌ها، توزیع بروشورهای راهنما و نصب تابلوهای هشداردهنده با زبان محاوره و طنز، می‌تواند تأثیر قابل توجهی در اصلاح رفتارها داشته باشد. همچنین، افزایش تعداد نیروهای خدمات شهری، احداث سایه‌بان‌های موقت و توزیع آب آشامیدنی رایگان، از جمله خدماتی است که علاوه بر رفاه حال شهروندان، به آنها می آموزد که فضاهای عمومی نیازمند مشارکت جمعی برای بقا هستند.
تابستان مسؤولانه
تابستان فرصتی برای بازتعریف رابطه ما با طبیعت شهری است. یک شهروند فرهیخته در این ایام، نه تنها از زیبایی‌های بوستان بهره می‌برد، بلکه با رعایت نظافت، پرهیز از اسراف در مصرف آب و احترام به حریم دیگران، به پایداری این سرمایه‌های اجتماعی کمک می‌کند. تنها در سایه چنین فرهنگی است که بوستان‌های شلوغ تابستانی، به جای محل تنش و آلودگی، به نمادی از همدلی و تمدن شهری تبدیل می‌شوند. برای نهادینه سازی این فرهنگ، نیاز به تداوم آموزش‌های شهروندی از سنین کودکی در مدارس و خانواده‌ها داریم تا مسؤولیت پذیری به یک عادت روزمره تبدیل شود.
منابع:
· کیخائی، مهتاب. (1402). بررسی عوامل مؤثر در مشارکت مردم در نگهداری و توسعه فضای سبز شهری (مطالعه موردی: شهر آبادان). دوازدهمین کنگره ملی سراسری فناوری‌های نوین در حوزه توسعه پایدار ایران.
· رئیسی، آیه. (1392). بررسی نقش شهروندان در حفظ و نگهداری فضای سبز شهری (مطالعه موردی: شهر بندر امام خمینی). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم و تحقیقات خوزستان.
· شهرداری منطقه 13 تهران. (1402). برگزاری ماهانه 10 عنوان آموزش شهروندی در 100 نقطه منطقه 13. پایگاه خبری شهر.
· شهرداری لواسان. (1402). آداب شهروندی. پایگاه اطلاعرسانی شهرداری لواسان.