هگمتانه، گروه خبر همدان: یکی از کلیدی‌ترین برنامه‌های مدیریت پسماند شهری، تعیین ساعت مشخص برای خارج کردن زباله از منازل است. در شهر همدان، این ساعت از 20 تا 22 تعیین شده است. این گزارش به بررسی دلایل لزوم رعایت این زمان‌بندی، پیامدهای عدم رعایت آن از دیدگاه مردم و کارشناسان و همچنین ارزیابی سیاست جمع‌آوری مخازن ثابت محلات می‌پردازد.
1. دلایل لزوم رعایت ساعت 20 تا 22
بهینه‌سازی جمع‌آوری: خودروهای حمل زباله بر اساس برنامه‌ای زمان‌بندی شده تردد می‌کنند. تمرکز زباله‌ها در یک بازه زمانی کوتاه، امکان جمع‌آوری سریع، کامل و با کمترین تردد و مصرف سوخت را فراهم می‌آورد.
کاهش آلودگی بصری و بو: قرارگیری زباله‌ها در معابر عمومی در ساعات طولانی، منظر شهری را زشت کرده و با انتشار بوی نامطبوع، آرامش و بهداشت محلات را مختل می‌کند.
جلوگیری از انتشار آلودگی: باقی ماندن زباله در طول شب، امکان دسترسی حیوانات موذی مانند سگ‌های ولگرد، موش و حشرات به آن را افزایش می‌دهد که این امر باعث پراکندگی زباله و گسترش بیماری‌ها می‌شود.
ایمنی و آسایش شهروندان: خارج کردن زباله در ساعات شب بین ساعت 20 تا 22 می‌تواند به کاهش زباله گردی و کاهش تصاویر ناخوشایند شهری در این زمینه بینجامد.
2. پیامدهای مالی و انسانی عدم رعایت این ساعت برای شهرداری:
افزایش هزینه‌های عملیاتی: پراکنده بودن زباله‌ها در ساعات مختلف، نیروها و خودروهای جمع‌آوری را مجبور به ترددهای بیشتر و بی‌ثمر یا بازگشت‌های مکرر به یک محله می‌کند که منجر به اتلاف شدید سوخت، استهلاک تجهیزات و افزایش هزینه‌های مالی می‌شود.
اتلاف سرمایه انسانی: زمانی که نیروهای خدماتی مجبور باشند برای جمع‌آوری زباله‌های پراکنده، ساعت‌های بیشتری را صرف کنند، بهره‌وری کاهش یافته و امکان تخصیص این نیروها به سایر بخش‌های خدمات شهری مانند نظافت معابر و نگهداری فضای سبز از بین می‌رود. این امر در درازمدت باعث خستگی و کاهش انگیزه نیروی انسانی می‌شود و سرمایه‌های شهر به جای هزینه در جای خود، صرف قانون گریزی تعدادی از شهروندان می‌گردد.
تشدید آلودگی و خطر بهداشتی: تأخیر در جمع‌آوری زباله به دلیل پراکندگی زمانی خروج آن از منازل، زمان ماندگاری زباله در محیط را افزایش می‌دهد. این موضوع احتمال نشت شیرابه، تولید بو و جذب حشرات و جوندگان را بیشتر کرده و خطر بروز و شیوع بیماری‌های واگیردار را به طور مستقیم افزایش می‌دهد.
3. نظرات مردم درباره جمع‌آوری مخازن ثابت زباله از محلات
اکثر شهروندان همدانی که با آنان گفت‌وگو شده است، از سیاست جمع‌آوری مخازن بزرگ و ثابت زباله از میادین و محلات استقبال کرده‌اند. دلایل عمده آنان به شرح زیر است:
کانون دائمی آلودگی و بو: این مخازن، به ویژه در فصل گرما، به کانونی برای تولید بوی بسیار شدید و آزاردهنده تبدیل می‌شدند و آلودگی را در شعاع گسترده‌ای پخش می‌کردند.
منظر نازیبای شهری: حضور دائم این جعبه‌های بزرگ و اغلب کثیف، زیبایی و نظافت بصری میادین و محلات را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود.
پراکندگی زباله: اغلب، به دلیل پر بودن مخزن، زباله‌ها در اطراف آن ریخته می‌شد و حیوانات نیز باعث پراکندگی بیشتر آن می‌گشتند.
عدم رعایت ساعت توسط برخی: وجود این مخازن، برخی را ترغیب می‌کرد که در هر ساعتی از شبانه‌روز زباله خود را بیرون بگذارند که این خود باعث تشدید مشکلات فوق می‌شود.
یک شهروند ساکن محله بوعلی می گوید: "جمع کردن آن سطل‌های بزرگ واقعاً کار درستی بود. قبلاً مجبور بودیم از کنار یک کوه زباله بدبو رد شویم. حالا اگر همه ساعت 8 تا 10 شب زباله‌ها را بیرون بگذارند، نیروهای شهرداری سریع آنها را جمع می‌کنند و محله تمیز می‌ماند."
شهروند دیگری می گوید: "وقتی مخزن زباله ثابت بود، مردم احساس مسؤولیت نمی‌کردند. الان که خودشان باید سر وقت زباله را بیرون بگذارند، نظم بیشتری ایجاد شده، البته اگر فرهنگ‌سازی کامل شود."
رعایت ساعت تعیین شده 20 تا 22 برای خارج کردن زباله، یک ضرورت اقتصادی، بهداشتی و شهروندی است. این کار باعث صرفه‌جویی در منابع مالی و انسانی شهرداری، حفظ پاکیزگی و سلامت شهر و افزایش کیفیت زندگی می‌شود. همچنین، تجربه جمع‌آوری مخازن ثابت نشان می‌دهد که رویکرد جمع‌آوری دربست و مبتنی بر برنامه زمانی، در صورت همراهی مردم، می‌تواند نتایج مطلوب‌تری داشته باشد.
پیشنهاد می‌شود شهرداری از طریق فرهنگ‌سازی مستمر با استفاده از ظرفیت رسانه‌های محلی، شبکه‌های اجتماعی، درج برچسب روی کیسه‌های زباله و همکاری با همیاران محلات، اهمیت این موضوع را به صورت شفاف با ذکر پیامدهای مالی و بهداشتی و افزایش زباله گردی برای شهروندان تبیین کند. همچنین، اعمال نظارت ملایم اما قاطع در ابتدای اجرای این طرح در محلات مختلف می‌تواند به نهادینه شدن این فرهنگ کمک کند.